Sağlıklı beslenme çocuğun bedensel, sosyal ve duygusal gelişimi üzerinde önemli bir rol
oynamaktadır. Çocuklarda kişilik özellikle okul öncesi dönemde şekillenmekte, yetişkinlik
çağındaki davranışları üzerinde etkili olacak alışkanlıkların edinilmesi bu yıllara
dayanmaktadır. Çocukluk çağında kazanılan sağlıklı beslenme alışkanlıkları hayatın sonraki
dönemlerini etkileyerek ileriki yaşlarda ortaya çıkabilecek sorunları önlemede önemli rol
oynamaktadır. Sağlıklı beslenme çocuğun bedensel, sosyal ve duygusal gelişimi üzerinde
önemli bir rol oynamaktadır.

Yapılan çalışmalarda, yetersiz ve dengesiz beslenen öğrencilerin dikkat sürelerinin kısaldığı,
algılamalarının azaldığı, öğrenmede güçlük ve davranış bozuklukları çektikleri, okulda
devamsızlık sürelerinin uzadığı ve okul başarılarının düşük olduğu ortaya konmuştur.

Çocukların daha sağlıklı, üretken ve başarılı olmalarında sağlıklı beslenmeleri kadar hareketli
bir yaşam sürmeleri de çok önemlidir. Çocuğun bu dönemde düzenli olarak yaptığı spor
etkinlikleri, sağlıklı bir fizik yapının gelişmesini sağlarken; ileriki dönemde, sağlıklı beslenme
ile birlikte birçok kronik hastalığın oluşma riskini de azaltmaktadır.

Çocuk beslenmesinde yüksek enerji ve kaliteli besin arasında denge çok önemlidir. Bu
sebeple beslenme; taze sebze, meyve, yüksek kaliteli protein ve kaliteli tohumlarla
şekillenmelidir.

OKUL ÖNCESİ YAŞ GURUBUNDA BESLENME (1-5 yaş)

• Okul öncesi dönem çocuğu taklitçidir. Anne, baba varsa bakım veren başka kişiler
  kendi yiyecek alışkanlıklarının, sevdikleri ve sevmedikleri şeylerin çocuk tarafından
  taklit edileceğini bilmelidirler. Ebeveynlerin çocuğa yemek yedirme konusundaki
  ısrarları, ödüllendirme ve ceza verme gibi yemek yeme sürecini vurgulayan tutumları
  çocuğun yeme alışkanlıklarını olumsuz yönde etkileyecektir. Çocuğun yemek saatleri
  de aile ile aynı masada oturması ve keyifle bu saatlerin paylaşılması uygun beslenme
  alışkanlığı kazanması açısından büyük önem taşır.
• Okul öncesi çocuklarında büyüme hızlı olduğu için yüksek enerjiye ihtiyaç vardır. Bu
  sebeple enerji, vitamin ve mineral bakımından yüksek besinler günlük beslenmeyi
  oluşturmalıdır. Okul öncesi çağ çocukları günlük enerjinin yaklaşık % 50’si sağlıklı
  yağ kaynaklarından sağlanmalı ve kaliteli lif çeşitleri öğünlere eklenmelidir. Okul çağı
  çocuk beslenmesinde ise günlük enerjinin %35’i sağlıklı yağ kaynaklarından
  sağlanmalıdır.
• Protein gereksinimi ise vücut ağırlığı ile ilişkilidir (0.95 g/kg/gün (2-3 yaş)-
  1.1g/kg/gün (4-5 yaş)).
• Okul öncesi ve sonrası çocuklarda mide kapasitesi küçüktür. Bu sebeple çocuk , büyük
  porsiyonlar yemeye zorlanmamalı, kilo aldırmaya yönelik yüksek şekerli besin ve
  içeceklerden kaçınılmalıdır. Yemek yeme alışkanlığı ve davranışlar bu yaşlarda
  öğrenilmeye başlandığı için edinilmiş yanlış beslenme davranışları, ileriki dönem
  yaşlarda obezite ve birçok sağlık problemlerine yol açmaktadır.

Okul öncesi dönemde sağlıklı beslenme alışkanlıklarının kazanılması aşağıdaki konular
bakımından temel oluşturur:

-Çocuğun sağlıklı büyüme ve gelişmesini destekler.

– Çocuklarda demir yetersizliğinden kaynaklanan anemi, yetersiz beslenme, obezite ve erken
diş çürümesi gibi sağlık sorunlarını önler.

– Çocuklarda yaşam boyu sağlığın korunmasına ve yetişkin dönem kronik hastalıkların (kalp
damar hastalıkları, tip 2 diyabet, hipertansiyon, bazı kanser türleri ve osteoporoz gibi) oluşum
riskinin azaltılmasına yardımcı olur.

Okul Öncesi Çocukların Beslenme Davranışları:

• Bu yaş grubu çocuklar besinleri karışık olarak tüketmekten hoşlanmazlar. Besinleri
  kendine özgü tatlarına göre sunmak gerekir. Besini tanıyabilecekleri şekilde
  gördüklerinde ve besinler elleri ile yiyebilecekleri şekilde olduğunda daha çok
  severler.
• Okul öncesi dönem çocuğu besin seçicidir ve her besini iştahla yemez. Sevdikleri
  oldukça sınırlıdır. Okul öncesi dönem çocukların, bazı yiyecekleri sevmeleri ya da
  sevmemeleri yüzünden yiyecekleri tüketme miktarları günlük olarak değişmektedir.
  Bazı günler az, bazı günler fazla yemeleri bu yaş grubunun özelliklerindendir.
• Bununla birlikte yemeklerini belirli saatlerde vermek, öğünler dışında abur cubur
  besinlerin, örneğin bisküvi, çikolata, gofret gibi gıdaların yenmesinin önlenmesiyle
  çocuğun, düzenli bir beslenme programına alışması sağlanmalıdır.
• Okul öncesi çağdaki çocukların iştahlarının azalması ve besin tüketimindeki
  düzensizlikler yemeklerin daha iyi hazırlanması ve daha çekici servis edilmesiyle
  engellenebilir. Çünkü çocuklar yeni bir besinin kokusu, görünüşü veya yumuşak, sert,
  elastik vb. dokusu ile ilgilenirler. Besinin bu özelliklerine göre o besini yer veya
  tamamen reddedebilirler.

Okul Öncesi Çocuğa Sağlıklı Beslenme Alışkanlıkları Nasıl Kazandırılır?

• Çocuklara tüketebilecekleri düşünülenden az besin verilmelidir. Daha fazla istemeleri
  onlara bırakılmalıdır.
• Çocuklara yemek yemenin bir gereksinim olduğu bu yaşta öğretilmelidir. Şarkı
  söyleyerek, dans ederek, televizyon seyrettirerek, peşinde yemek tabağı ile koşturarak
  yemek yedirmek veya çocuğu yemek yedirirken oyalamak uygun birer tutum değildir.
• Çocukların açlık belirtilerine kulak verilmelidir. Çocuk doyduğunu söylediğinde ona
  uyulmalı, ısrarcı davranılmamalıdır. Bu davranış çocuğun aşırı yemesine veya
  yemekten nefret etmesine neden olabilir. Bu da ileride şişmanlık ya da beslenme ile
  ilgili sorunlara yol açabilir.
• Çocukların yemeklerini kendilerinin yiyebilmesi için olanak sağlanmalıdır. Çocuğun
  kullanacağı kaşık ve çatal çocuğun eline ve ağzına uygun olmalı, oturuş yüksekliği
  masaya göre ayarlanmalıdır.

OKUL ÇAĞI ÇOCUKLARDA BESLENME (6-12 YAŞ)

• Okul çağında yavaş, ancak sürekli olan büyüme ve gelişme ergenlik döneminde artar.
  En hızlı büyüme kızlarda 10-12, erkeklerde ise yaklaşık 11-14 yaşında başlar. Vücut
  ağırlığındaki artış yaklaşık 20 yaşına kadar devam eder. Boy uzunluğundaki artış ise
  kızlarda 17 yaştan sonra genellikle durur; fakat erkeklerde yavaş da olsa devam eder.
  Büyüme süreci önemli miktarda enerji ve yeni dokuların yapımı için daha fazla
  miktarda protein, mineral ve vitamin gerektirir. Enerji ve besin ögelerinin yeterli ve
  dengeli karşılanabilmesi için bu yaş grubu çocukların tüketmeleri gereken besinlerin
  iyi kaliteli ve yeterli miktarlarda olması önem taşır.
• Okul çağı çocuk beslenmesinde ; Toplam günlük enerjinin %50-55’i
  karbonhidratlardan, %15-20’si proteinlerden ve %30-35’i yağlardan karşılanması
  önerilmektedir .Yetişkin beslenmesine geçilmiş olsa da büyüme ve gelişme devam
  ettiği için enerji ve besin değeri yüksek beslenme programı sürdürülmelidir. Lif içeriği
  ve enerji içeriği yüksek (kuru meyveler, yağlı tohumlar, yemişler), porsiyonu küçük
  besinler tüketilmelidir.

Okul Çağı Çocuklarında Beslenme Sorunları ve Alışkanlıkları

• Çocuğun beslenmesinde amaç; normal, sağlıklı büyüme ve gelişme ile olumlu
  beslenme alışkanlıklarının kazandırılmasını sağlamaktır. Ancak çocuğun toplum
  yaşamına ilk kez bilinçli olarak girdiği okul çağı dönemde, genellikle okulda ve okul
  dışında tek başına kalan çocukta yanlış beslenme alışkanlıkları sıkça görülmektedir.
• Bu çağ çocuklarda görülen başlıca beslenme sorunları zayıflık veya unutkanlık, anemi
  (kansızlık), vitamin yetersizlikleri, iyot yetersizliği ve diş çürükleridir. Bunların
  yanında, bu çağ çocuklarında son yıllarda görülen şişmanlığın artması ile metabolik
  sendrom riski de ilişkilendirilmektedir.
• Besinlerden günlük alınan enerji, protein, vitamin ve minerallerin vücutta en elverişli
  olarak kullanılabilmesi için dört besin grubunda yer alan besinler öğünlere dengeli
  dağıtılmalı ve öğünler kesinlikle atlanmamalıdır.

Beslenme Önerileri:

• Çocuklar günde beş veya altı öğün yemeye gereksinim duyarlar, çünkü mide
  kapasiteleri sınırlıdır.
• Yapılan bir çalışmada 3-5 yaş arası çocukların % 60'ının günde üçten fazla, altı
  yaşındaki çocukların ise % 50'sinin günde beş öğün tükettikleri belirlenmiştir. Günlük
  dört öğünden az tüketen çocuklar enerji, kalsiyum, protein, C vitamini ve demiri
  yetersiz aldıkları belirlenmiştir. Bu nedenle çocukların sabah, öğle ve akşam ana
  öğünlerinde yedikleri izlenmeli böylece öğünlerde tükettiği besin miktarına bakılarak
  ara öğün olarak meyve, süt (badem sütü, keçi sütü) besinler verilebilmelidir.
• Anemi (kansızlık) olmaması adına et/tavuk ve yeterli protein tüketimine dikkat
  edilmelidir.
• Ara öğünlerde şekerleme gibi dişlere yapışabilen yiyeceklerin tüketimleri çocuklarda
  erken yaş diş çürüklerinin oluşmasına neden olabilir. Bu nedenle sınırlandırılmalıdır.
• Okul öncesi çocukların porsiyonları yetişkin porsiyonlarının 1/4’ü ile 1/3’ü arasında
  olmalıdır.

Besin grupları olarak günlük miktar;

• Süt (badem,kaju,hindistan cevizi) , peynir ve yoğurt çocukların güçlü kemiklere,
  dişlere ve kaslara sahip olmak için gerekli olan protein, kalsiyum ve D vitaminini
  sağlar. Bu gruptan günde 2-3 porsiyon tüketilmelidir.

• Et, tavuk, balık, yumurta, kuru baklagiller kas gelişimi ve zihinsel gelişim için gerekli
  olan protein, demir, B vitaminlerini sağlar. Bu besinlerden günde imkanlar dahilinde
  2-3 porsiyon tüketilmesi önerilmektedir.
• Ekmek, tahıl ve makarna B vitamini, demir, çeşitli mineraller ve posa içerir. Bu
  gıdalar ayrıca iyi birer kompleks karbonhidrat kaynağıdırlar ve çocukların aktiviteleri
  için gereken enerjiyi sağlarlar. Bu grup besinlerden günde 6-9 porsiyon tüketilmesi
  önerilmektedir.
• Sebzeler A vitamini, C vitamini, kompleks karbonhidratlar ve posa içerir. Ayrıca
  belirli miktarlarda B vitaminleri, potasyum, kalsiyum ve diğer mineralleri içerir.
  Günde 3-4 porsiyon tüketilmesi önerilmektedir.
• Meyveler; çocukların cildi, göz ve diş eti sağlığı için gereken A ve C vitamini,
  potasyum ve diğer mineralleri içerir. Meyveler ayrıca karbonhidrat ve posa da içerir.
  Çocuklar genellikle doğal şeker kaynağı olan meyveleri severler. Günde 2-3 porsiyon
  meyve yemeleri önerilmektedir.
• Bu besinlerin yanında beslenmeye destek sağlamak ve çeşitlilik katmak adına
  chia,maca,keten tohumu, kenevir gibi sağlıklı tohumları süt ve ürünlerine katarak veya
  meyvelerle sağlıklı tatlılar yaparak çocuğun zihinsel ve fiziksel gelişimine , bağışıklık
  sisteminin güçlenmesine katkıda bulunabilirsiniz.